Kâtipler için hukuk terimleri sözlüğü
Kâtiplik klavye sınavındaki metinler ve görevdeki günlük yazışmalar bu terimlerle doludur. Terimlerin anlamını bilmek hem sözlü sınavda hem de klavyede tahmin ederek, akıcı yazmanda işe yarar. Aşağıda 107 terim konu konu kısa tanımlarıyla yer alıyor; okuduktan sonra bu terimlerle 3 dakika yaz.
Yargılama
- dava
- Bir hakkın korunması için mahkemeye başvurularak başlatılan yargılama süreci.
- davacı
- Davayı açan, mahkemeden hakkının korunmasını isteyen taraf.
- davalı
- Kendisine karşı dava açılan taraf.
- duruşma
- Hâkimin tarafları, tanıkları ve vekilleri dinlediği mahkeme oturumu.
- tutanak
- Duruşmada ya da bir işlem sırasında olanların yazıya geçirildiği resmî belge; zabıt kâtibinin temel işi.
- zabıt
- Tutanak anlamında eski kullanım; zabıt kâtibi adı buradan gelir.
- ara karar
- Yargılama bitmeden, davanın yürütülmesine ilişkin verilen karar (tanık dinlenmesi, bilirkişi incelemesi gibi).
- hüküm
- Davayı sona erdiren, uyuşmazlığı çözen son karar.
- gerekçeli karar
- Hükmün hangi delillere ve hukuki nedenlere dayandığını açıklayan yazılı karar.
- kesinleşme
- Karara karşı kanun yollarının tükenmesi ya da süresinde başvurulmaması sonucu kararın artık değiştirilemez hale gelmesi.
- istinaf
- İlk derece mahkemesi kararlarının bölge adliye mahkemesince hem olay hem hukuk yönünden incelenmesi.
- temyiz
- Kararın Yargıtay ya da Danıştay tarafından hukuka uygunluk yönünden denetlenmesi.
- yetki
- Davanın hangi yerdeki mahkemede görüleceğini belirleyen kural.
- görev
- Davanın hangi tür mahkemede (asliye hukuk, sulh hukuk, iş mahkemesi gibi) görüleceğini belirleyen kural.
- husumet
- Davada taraf sıfatı; davanın, dava konusu hakkın gerçek sahibi tarafından ve gerçekten sorumlu olan kişiye karşı açılıp açılmadığı.
- vekil
- Bir başkası adına onun verdiği yetkiyle işlem yapan kişi; davada çoğunlukla avukat.
- vekaletname
- Vekilin yetkisini gösteren, genellikle noterde düzenlenen belge.
- müdafi
- Ceza yargılamasında şüpheli ya da sanığı savunan avukat.
- bilirkişi
- Teknik ya da özel bilgi gerektiren konularda mahkemeye görüş bildiren uzman.
- tanık
- Bir olayı kendi duyularıyla algılayıp mahkemede anlatan kişi.
- yemin
- Tanığın ya da tarafın doğruyu söyleyeceğine dair mahkeme önünde yaptığı resmî söz.
- delil
- Bir iddianın doğru olduğunu ispata yarayan her türlü belge, beyan ya da bulgu.
- ispat yükü
- Bir iddiayı kanıtlama sorumluluğunun hangi tarafta olduğu.
- feragat
- Davacının davasından vazgeçmesi; kesin hüküm gibi sonuç doğurur.
- kabul
- Davalının davacının istemini kısmen ya da tamamen doğru saymasıdır.
- sulh
- Tarafların davayı karşılıklı anlaşarak sona erdirmesi.
- harç
- Yargı hizmeti karşılığında devlete ödenen para.
- gider avansı
- Tebligat, bilirkişi, tanık gibi yargılama giderleri için davanın başında yatırılan para.
- adli yardım
- Mali gücü yetmeyenlerin harç ve giderlerden geçici olarak muaf tutulması.
- arabuluculuk
- Tarafların tarafsız bir arabulucu yardımıyla uyuşmazlığı mahkeme dışında çözmesi.
Ceza yargılaması
- şüpheli
- Soruşturma evresinde suç şüphesi altında bulunan kişi.
- sanık
- Kovuşturma evresinde, iddianamenin kabulünden sonra suç şüphesi altında bulunan kişi.
- müşteki
- Suçtan zarar gördüğünü söyleyerek şikâyette bulunan kişi.
- katılan
- Kamu davasına müdahil olarak taraf haline gelen suçtan zarar gören.
- soruşturma
- Suç şüphesinin öğrenilmesinden iddianamenin kabulüne kadar savcılıkça yürütülen evre.
- kovuşturma
- İddianamenin kabulüyle başlayıp hükmün kesinleşmesine kadar süren yargılama evresi.
- iddianame
- Savcının sanık hakkında kamu davası açmak için mahkemeye sunduğu belge.
- kovuşturmaya yer olmadığı
- Yeterli şüphe bulunmadığında savcının dava açmama kararı.
- tutuklama
- Kuvvetli suç şüphesi ve kanuni nedenler varken kişinin hâkim kararıyla özgürlüğünün kısıtlanması.
- adli kontrol
- Tutuklama yerine uygulanan imza yükümlülüğü, yurt dışı yasağı gibi tedbirler.
- gözaltı
- Yakalanan kişinin soruşturma için kısa süre tutulması.
- yakalama
- Suç şüphesi altındaki kişinin özgürlüğünün geçici olarak kısıtlanması.
- arama
- Delil ya da şüpheli bulmak için kişi, konut veya eşyada yapılan inceleme.
- elkoyma
- Delil olabilecek ya da müsadereye tabi eşyanın alıkonulması.
- beraat
- Sanığın suçu işlemediğine ya da suçun sabit olmadığına dair karar.
- mahkumiyet
- Sanığın suçu işlediğinin sabit olmasıyla verilen cezalandırma kararı.
- hükmün açıklanmasının geri bırakılması
- Şartları varsa mahkumiyet hükmünün denetim süresince sonuç doğurmamasıdır.
- erteleme
- Kanunda belirtilen süreyi aşmayan hapis cezasının, denetim süresi boyunca şartlara uyulması koşuluyla infaz edilmemesi.
- zamanaşımı
- Belirli bir sürenin geçmesiyle dava açılamaması ya da cezanın infaz edilememesi.
- uzlaştırma
- Bazı suçlarda şüpheli ile mağdurun uzlaştırmacı aracılığıyla anlaşması.
- müsadere
- Suçta kullanılan ya da suçtan elde edilen eşyanın devlete geçirilmesi.
Tebligat ve kalem
- tebligat
- Bir işlemin ilgili kişiye kanuna uygun biçimde bildirilmesi.
- elektronik tebligat
- Bildirimin UETS üzerinden elektronik adrese yapılması.
- mazbata
- Tebligatın nasıl yapıldığını gösteren belge; tebliğ mazbatası.
- müzekkere
- Mahkemenin başka bir kuruma bilgi ya da işlem istemek için yazdığı resmî yazı.
- talimat
- Bir mahkemenin başka yerdeki mahkemeden işlem yapmasını istemesi.
- esas numarası
- Dava ya da takip dosyasına açılışta verilen sıra numarası.
- karar numarası
- Hükmün verildiği sırada dosyaya verilen numara.
- kalem
- Mahkeme ya da savcılıkta yazı ve dosya işlerinin yürütüldüğü birim.
- tevzi
- Gelen dava ve evrakın ilgili mahkeme veya birime dağıtılması.
- emanet
- Dosyayla ilgili eşya ve paraların saklandığı birim ya da kayıt.
- şerh
- Bir belge ya da kayıt üzerine düşülen açıklama notu.
- suret
- Bir belgenin aslına uygun örneği.
- onanma
- Üst mahkemenin kararı yerinde bularak aynen kabul etmesi.
- bozma
- Üst mahkemenin kararı hukuka aykırı bulup kaldırması.
- ulusal yargı ağı
- Adliyelerdeki işlemlerin elektronik ortamda yürütüldüğü bilişim sistemi (UYAP).
- arşiv
- Kesinleşen dosyaların saklama süresince korunduğu yer.
İcra ve iflas
- takip talebi
- Alacaklının icra dairesinden takip başlatılmasını istediği başvuru.
- ödeme emri
- İlamsız takipte borçluya borcunu ödemesi ya da itiraz etmesi için gönderilen emir.
- icra emri
- İlamlı takipte borçluya kararın gereğini yerine getirmesi için gönderilen emir.
- ilamlı takip
- Mahkeme kararına dayanan icra takibi.
- ilamsız takip
- Mahkeme kararı olmadan başlatılan icra takibi.
- itirazın iptali
- Borçlunun ödeme emrine itirazının mahkemece kaldırılması için açılan dava.
- haciz
- Borçlunun mallarına borç karşılığı devlet gücüyle el konulması.
- ihtiyati haciz
- Alacağı güvence altına almak için takipten önce ya da takip sırasında konulan geçici haciz.
- haczedilemezlik
- Borçlunun yaşaması için zorunlu eşyanın haczedilememesi kuralı.
- kıymet takdiri
- Haczedilen malın değerinin belirlenmesi.
- ihale
- Haczedilen malın açık artırmayla satılması.
- sıra cetveli
- Satış parasının alacaklılar arasında hangi sırayla paylaştırılacağını gösteren liste.
- iflas
- Borçlu tacirin bütün mallarının alacaklılara karşı toplu takibe konu olması.
- iflas masası
- İflas edenin alacaklılara karşılık olarak bir araya getirilen malvarlığı.
- konkordato
- Borçlunun alacaklılarıyla anlaşarak borçlarını yeniden yapılandırması.
- kambiyo senedi
- Çek, bono ve poliçe gibi özel takip yoluna tabi senetler.
- nafaka
- Kanun gereği bakmakla yükümlü olunan kişiye ödenen para.
- tazyik hapsi
- Nafaka gibi yükümlülükleri yerine getirmeyen borçluya uygulanan zorlama hapsi.
İnfaz
- hükümlü
- Hakkındaki mahkumiyet kararı kesinleşmiş kişi.
- tutuklu
- Yargılaması sürerken hâkim kararıyla özgürlüğü kısıtlanan kişi.
- infaz
- Kesinleşmiş cezanın yerine getirilmesi.
- infaz hakimliği
- İnfaz kurumlarındaki işlem ve kararlara karşı şikâyetleri inceleyen hâkimlik.
- koşullu salıverilme
- Cezasının belirli bölümünü iyi halle geçiren hükümlünün kalan süreyi dışarıda geçirmesi.
- denetimli serbestlik
- Cezanın bir bölümünün yükümlülüklere uyarak toplum içinde geçirilmesi.
- tahliye
- Hükümlü ya da tutuklunun kurumdan serbest bırakılması.
- açık ceza infaz kurumu
- Güvenlik önlemleri az olan, hükümlülerin çalışarak ceza çektiği kurum.
- kapalı ceza infaz kurumu
- Güvenlik görevlileri ve teknik önlemlerle kaçmaya karşı korunan kurum.
- iyi hal
- Hükümlünün kurum kurallarına uyumu ve iyileştirme çalışmalarına katılımı.
- disiplin cezası
- Kurum düzenini bozan hükümlü ve tutukluya uygulanan yaptırım.
- müddetname
- Hükümlünün cezasının başlangıç ve bitiş tarihlerini gösteren hesap belgesi.
Kamu görevi ve yazışma
- devlet memuru
- Kamu hizmetini asli ve sürekli görev olarak yürüten personel.
- sözleşmeli personel
- Kamu kurumunda sözleşmeyle çalıştırılan personel.
- aday memur
- Asli memurluğa atanmadan önce adaylık süresini dolduran memur.
- disiplin soruşturması
- Memurun görev kurallarına aykırı davranışının incelenmesi.
- becayiş
- Aynı unvandaki iki personelin karşılıklı yer değiştirmesi.
- resmi yazı
- Kurumların birbirine ya da kişilere yazdığı belirli kurallara bağlı yazı.
- evrak
- Kuruma gelen ya da kurumdan çıkan her türlü yazı ve belge.
- gizlilik
- Görev gereği öğrenilen bilgilerin yetkisiz kişilerle paylaşılmaması yükümlülüğü.
- kişisel veri
- Kimliği belirli ya da belirlenebilir kişiye ilişkin her türlü bilgi.
- hukuk devleti
- Devletin bütün işlem ve eylemlerinin hukuka bağlı ve yargı denetimine açık olması.
Tanımlar kısa ve çalışma amaçlıdır; kesin anlam ve şartlar için ilgili kanun metnine (HMK, CMK, İİK, 5275 sayılı Kanun) bakılmalıdır.